Phóng sự thủy sản

Gian nan di dân trên chòi nuôi ngao trước bão

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nghề nuôi trồng hải sản ở tỉnh Nam Định (chủ yếu là nuôi ngao), khu vực bãi bồi ven biển đã trở thành vùng kinh tế năng động thu hút đầu tư nhiều tỷ đồng, giải quyết việc làm cho hàng ngàn lao động trong và ngoài khu vực. Tuy nhiên, trước các cơn bão, áp thấp nhiệt đới, khu vực này đang trở thành nơi tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn tính mạng người dân, bởi việc di dời không được thực hiện triệt để. Những năm gần đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nghề nuôi trồng hải sản ở tỉnh Nam Định (chủ yếu là nuôi ngao), khu vực bãi bồi ven biển đã trở thành vùng kinh tế năng động thu hút đầu tư nhiều tỷ đồng, giải quyết việc làm cho hàng ngàn lao động trong và ngoài khu vực. Tuy nhiên, trước các cơn bão, áp thấp nhiệt đới, khu vực này đang trở thành nơi tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn tính mạng người dân, bởi việc di dời không được thực hiện triệt để.

BĐBP Nam Định vận động người dân di dời khỏi bãi ngao tránh bão.

Thực trạng “báo động”

Nuôi ngao là một nghề phát triển mạnh trên vùng bãi bồi ven biển của tỉnh, đặc biệt là địa bàn huyện Giao Thủy, đem lại thu nhập cao cho nhiều gia đình. Có hộ thu nhập hàng tỷ đồng mỗi năm. Để nuôi trồng loại nhuyễn thể này, người ta phải đầu tư vốn thuê nhân công, thuê bãi, mua con giống, làm lều, chòi, san lấp bãi, cắm vây, cọc… với số tiền từ hàng chục triệu đến hàng chục tỷ đồng. Số tiền đầu tư lớn như vậy nên tất cả các chủ nuôi ngao đều phải tự mình hoặc thuê người hàng ngày, hàng giờ có mặt trên biển để chăm sóc, bảo vệ ngao. Giữa bãi triều mênh mông ngập nước, người ta dùng các vật liệu đơn giản như gỗ, tre, nứa, lá dựng lên các lều, chòi làm nơi ăn nghỉ, sinh hoạt, bám biển cùng con ngao. Theo số liệu khảo sát đầu năm 2011 của BĐBP Nam Định thì có tới 1.127 lều, chòi loại này, riêng bãi bồi của huyện Giao Thủy có 1.052 chiếc. Mỗi lều, chòi như vậy là nơi tá túc cho ngót chục người, trong đó ít nhất một người phải thường xuyên có mặt cả ngày lẫn đêm để trông coi bãi ngao. Việc đi lại, ra vào của họ trên biển chủ yếu bằng các mủng nhỏ, lắp máy công suất thấp,  độ an toàn không cao.

Khi sóng yên, biển lặng, việc ở lại trên các lều, chòi chẳng có gì đáng nói. Nhưng khi có bão, áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng trực tiếp đến khu vực, thì đó là nơi đặc biệt nguy hiểm, đe doạ đến tính mạng con người. Bởi vì với kết cấu xây dựng đơn giản như hiện nay của các lều, chòi, chỉ cần mức gió cấp 8, 9 đã có thể quật đổ và nuốt chửng vào trong biển nước. Năm 2005,  trong cơn bão số 7, mức gió giật tới cấp 10 đã xoá sổ toàn bộ số lều, chòi có trên bãi bồi này.

Nguy hiểm là vậy, nên việc di dân ra khỏi các lều, chòi trước các cơn bão, áp thấp nhiệt đới là điều cấp thiết. Đáng tiếc là trong những năm gần đây, khi bão, áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng trực tiếp đến địa bàn, thì trên các lều, chòi nuôi ngao vẫn còn không ít những người dân bám trụ, đùa giỡn với tử thần. Trong cơn bão số 1 đổ bộ vào khu vực Hải Phòng đến Nam Định, khoảng 21 giờ ngày 18-7-2010, với mức gió cấp 8, tại thời điểm bão đã vào, trên các lều, chòi bãi bồi ven biển huyện Giao Thủy vẫn còn hàng chục người. Trong điều kiện sóng to, gió lớn, đêm tối như vậy thì tính mạng của họ phó mặc cho sự may rủi. Họ không thể tự vào bờ, mà lực lượng cứu hộ của BĐBP cũng không thể ra cứu giúp. Tình trạng tương tự đã diễn ra trong nhiều năm, mà chưa có giải pháp nào khắc phục hiệu quả. Rất may, trong 5 năm trở lại đây, khu vực này chưa gặp phải trận bão nào lớn. Điều đó cũng khiến người dân chủ quan, coi thường tính mạng của chính mình.

“Gan lỳ” trên biển, vì đâu?

Nuôi ngao là một nghề phải đầu tư lớn, không phải ai cũng có, mà một phần do thế chấp nhà cửa, tài sản để vay dưới mọi hình thức. Có thể nói, làm nghề này là phải “đổ của xuống biển” mới mong có thu. Nhiều chủ nuôi ngao đã nói: Nuôi ngao như đánh bạc, nếu thất bại là mất tất cả. Đầu tư lớn là vậy nên việc chăm sóc, bảo vệ bãi nuôi ngao phải thật cẩn trọng, nhất là khi sắp có bão, áp thấp nhiệt đới. Thông thường, càng trước khi có sóng to, gió lớn thì càng phải kiểm tra, xử lý kỹ các biện pháp bảo vệ ngao. Nếu sóng, gió phá vỡ vây, lưới thì mất hết ngao, coi như mất nghiệp. Mặt khác, do con ngao có giá trị, nhất là ngao giống, nên rất dễ bị mất trộm. Đã có những trường hợp kẻ gian lợi dụng sơ hở trong bảo vệ để trộm cắp ngao. Vì vậy, nếu phải di dời, thì người về trước sợ kẻ sau lấy trộm hoặc phá hoại tài sản của mình. “Của đau, con xót”, họ đành cố “bám trụ”, kể cả khi đã có gió bão.

Đã có rất nhiều những “dự báo” không chính xác của các cơ quan chức năng về đường đi, cấp gió và ảnh hưởng của các trận bão, áp thấp nhiệt đới. Tâm lí chủ quan của người dân cứ lớn dần theo mỗi lần “dự báo” thiếu chính xác. Khoảng thời gian 5 năm liền không có cơn bão lớn đã khiến “căn bệnh” chủ quan của người dân vùng nuôi ngao thêm trầm trọng. Thượng tá Trần Xuân Đãi, Đồn trưởng đồn Biên phòng Ba Lạt cho biết: Trước các cơn bão, áp thấp nhiệt đới, khi có lệnh, cán bộ, chiến sĩ của đồn đi xuồng ra thông báo tình hình bão và kêu gọi người dân trên các lều, chòi di dời về nơi an toàn thì thường nhận được thái độ thờ ơ, cho rằng ít khả năng có gió bão lớn ảnh hưởng đến khu vực. Họ hứa hẹn chấp hành nhưng chỉ là cho xong chuyện. Trước các cơn bão được dự báo sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến địa phương, BĐBP và chính quyền địa phương áp dụng biện pháp cứng rắn, cưỡng chế di dời, họ miễn cưỡng vào bờ, nhưng lại tìm cách quay ra. Bãi biển dài, rộng hàng chục ki lô mét, lợi dụng đêm tối, họ có thể lên thuyền nhỏ quay ra biển, lực lượng chức năng quá mỏng không thể kiểm soát hết được.

Năm 2010, người viết bài này cũng đã trực tiếp tham gia cùng BĐBP trong phòng chống cơn bão số 1 ảnh hưởng đến khu vực địa bàn. Khoảng 20 giờ, khi cơn bão đã cận kề (mức gió đã tới cấp 7, cấp 8), điện thoại cho một người bạn tên P (ở xã Giao Hải, huyện Giao Thủy) lúc đó đang ở trên lều coi ngao ngoài biển, để thông báo tình hình cơn bão và đề nghị P khẩn trương di dời. P cười nhạt: “Người trên cây không lo, người dưới gốc cứ lo. Chúng tôi có thừa kinh nghiệm để khẳng định, cơn bão này chỉ như gãi ngứa!”. Lo cho bạn, trong khi yêu cầu phải di dời tuyệt đối, tôi tiếp tục điện thoại nhưng anh ta đã tắt máy để “ngủ” cho đỡ bị “quấy rầy”. Lần ấy, cũng vẫn may là bão nhỏ, không thiệt hại gì, còn bạn tôi và những người như bạn tôi càng thêm phần chủ quan.

Giải pháp cho “bài toán” di dời dân

Có thể nói, trước các cơn bão, áp thấp nhiệt đới ảnh hưởng đến khu vực thì việc di dời dân khỏi khu vực lều, chòi nuôi ngao ven biển luôn là một bài toán khó làm đau đầu các cấp chính quyền và các ngành chức năng, trong đó có BĐBP. Các biện pháp như ban bố lệnh cấm, tuyên truyền thuyết phục, kêu gọi cho đến tổ chức cưỡng chế, xử phạt dù đã triển khai đồng bộ, quyết liệt, nhưng xem ra vẫn ít hiệu quả. Đã có khá nhiều những đánh giá tìm ra nguyên nhân của tình trạng trên qua tổng kết rút kinh nghiệm công tác phòng chống lụt bão, tìm kiếm cứu nạn (PCLB-TKCN) của các cấp, các ngành. Nhưng việc đưa ra các biện pháp khắc phục có hiệu quả, thì vẫn là  vấn đề không phải dễ khi triển khai thực hiện.

Hiện có trên 1.000 chòi canh ngao dựng tạm ở bãi bồi huyện Giao Thủy.

Theo Đại tá Trịnh Hoàng Hiệp, Chỉ huy trưởng – Trưởng ban PCLB-TKCN BĐBP Nam Định: Trong tổng kết công tác PCLB-TKCN năm 2010 của BĐBP Nam Định thì nguyên nhân mấu chốt đã đề cập trong bài viết và giải pháp khắc phục được đem ra bàn thảo kỹ lưỡng. Trước hết, các lực lượng tham gia di dời dân trên bãi bồi ven biển cần xác định, đây là nhiệm vụ hết sức khó khăn, vất vả nhưng phải  thực hiện triệt để, vì sự an toàn tính mạng người dân. BĐBP tiếp tục đẩy mạnh các biện pháp tuyên truyền, vận động để người dân không chủ quan, coi trọng an toàn tính mạng, tự giác chấp hành lệnh di dời. Bên cạnh đó, phải kiên quyết cưỡng chế di dời, xử lí các hành vi vi phạm trong lĩnh vực PCLB (theo Nghị định số 04/NĐ-CP, ngày 15-01-2010 và các quy định của địa phương).

Mặt khác, để việc di dời đạt hiệu quả cao, thì một việc không kém phần quan trọng đặt ra cho địa phương và các ngành chức năng là phải tìm cách loại bỏ tâm lí lo ngại mất tài sản do người về sau lấy của người về trước. Vì vậy, việc di dời phải được tiến hành gần như đồng loạt, cùng thời gian, trên toàn tuyến với tất cả các lều, chòi. Trước đó, cần có dự lệnh về thời gian di dời để người dân chuẩn bị và xử lí vây, lưới bảo vệ ngao. Địa phương và các ngành chức năng phải có sự chỉ đạo thống nhất trong thông báo lệnh di dời, đặc biệt là thời gian di dời; trên một tuyến phải có nhiều lực lượng (của nhiều địa phương, nhiều ngành) cùng tham gia đốc thúc tại thời điểm thực hiện lệnh di dời; phải quản lí bến bãi sau khi người dân đã di dời, không để các đối tượng cơ hội ra biển trộm cắp, phá hoại tài sản của dân.

Một điều đáng nói nữa là hiện nay, không ít người, kể cả cán bộ địa phương, còn nhận thức chưa đúng rằng, việc đảm bảo an toàn cho người dân trên biển trách nhiệm chính thuộc về BĐBP. Từ đó dẫn đến tâm lí trông chờ, ỷ lại vào BĐBP. Mặc dù những năm qua, các đơn vị BĐBP Nam Định luôn được đánh giá là lực lượng nòng cốt và hoạt động hiệu quả trong PCLB-TKCN trên khu vực địa bàn tuyến biển, nhưng do lực lượng mỏng, sự phối hợp còn hạn chế nên công tác vận động nhân dân di dời, phòng tránh bão, áp thấp nhiệt đới gặp rất nhiều khó khăn. Do đó, rất cần nhận thức đúng, đầy đủ về trách nhiệm của chính quyền các cấp, từ đó có sự tăng cường phối hợp lực lượng của địa phương (nhất là các xã, thị trấn ven biển) với các ngành chức năng (trong đó có BĐBP) đặt dưới sự chủ trì, chỉ đạo thống nhất, chặt chẽ của cơ quan PCLB các cấp. Làm tốt giải pháp này, chính là lời giải cho bài toán di dời dân trên vùng nuôi ngao hiện nay trước các cơn bão, áp thấp nhiệt đới.

Vũ Ngọc Vân

http://thuyhaisan.net : Sưu tầm

Bình luận tại đây